Όταν μιλάμε για την αυτοάμυνα, ή έστω όταν επιχειρούμε να αναδείξουμε τη χρησιμότητά της στην καθημερινότητά μας, τη συνδέουμε σχεδόν αποκλειστικά με μία έννοια: την ασφάλεια. Πράγματι, η ενασχόληση με την αυτοάμυνα μας καθιστά αποδεδειγμένα πιο ασφαλείς. Πάνω σε αυτό το θεμέλιο οικοδομείται όχι μόνο η ίδια η πρακτική, αλλά και ολόκληρη η δημόσια αφήγηση, η προβολή και η διαφημιστική της παρουσία. Ωστόσο, είναι η ασφάλεια η μοναδική ανάγκη που ικανοποιείται στον ψυχισμό ενός ασκούμενου; Για να το διαπιστώσουμε, χρειάζεται να εξετάσουμε τον άνθρωπο με έναν πραγματικά ολιστικό τρόπο.

Ο Abraham Maslow, ένας από τους σημαντικότερους Αμερικανούς ψυχολόγους, ιεράρχησε τις ανθρώπινες ανάγκες σε επίπεδα — από τις πιο θεμελιώδεις και πρωτογενείς έως τις πλέον ανεπτυγμένες και πολιτισμικά εκλεπτυσμένες. Στη βάση της πυραμίδας βρίσκονται οι βιολογικές ανάγκες, όπως η τροφή και η στέγαση. Ακολουθεί η ανάγκη για σωματική και συναισθηματική ασφάλεια. Εδώ, για τους περισσότερους, ολοκληρώνεται η συσχέτιση: η αυτοάμυνα θεωρείται απλώς μέσο ασφάλειας και όχι κάτι βαθύτερο.

Η επόμενη ανάγκη αφορά την αγάπη, την αποδοχή και την κοινωνική ενσωμάτωση. Σε αυτό το επίπεδο αναδεικνύεται η κοινωνική διάσταση της αυτοάμυνας, ιδιαίτερα όταν δημιουργείται ένα πλαίσιο όπου ο ασκούμενος αισθάνεται μέρος μιας υποστηρικτικής και λειτουργικής ομάδας.

Κατόπιν έρχεται η ανάγκη για αυτοεκτίμηση και αναγνώριση από τον περίγυρο. Εκεί, μεγάλο μέρος της συνολικής εικόνας γύρω από τον κλάδο δίνει έμφαση στην πρόοδο του ασκούμενου, ενισχύοντας την αίσθηση επάρκειας και αξίας.

Στην κορυφή της πυραμίδας βρίσκεται η αυτοπραγμάτωση — το ανώτερο επίπεδο όπου ο άνθρωπος επιχειρεί να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές του, τη δημιουργικότητα και την προσωπική του ανάπτυξη. Η αυτοάμυνα εδώ παύει να είναι απλώς μέσο ασφάλειας ή κοινωνικής ένταξης· μετατρέπεται σε πρακτική προσωπικής εξέλιξης, ενίσχυσης της αυτοπεποίθησης και ολοκλήρωσης του ατόμου. Μέσα από συνεχή εξάσκηση και αφοσίωση, ο ασκούμενος μπορεί να φτάσει σε βαθύτερες ψυχολογικές ανάγκες και να βιώσει την αυτοάμυνα ως δρόμο προς την αυτοπραγμάτωση. Μήπως όμως ο Maslow σταμάτησε ένα βήμα νωρίτερα; Μήπως μπορούμε να εξελιχθούμε περαιτέρω, χρησιμοποιώντας μάλιστα ως μέσο την ίδια την αυτοάμυνα;

Υπάρχει ένα υπερβατικό βήμα πέρα από την ατομική αυτοπραγμάτωση. Η συλλογική, αλληλέγγυα αυτοπραγμάτωση. Σε αυτό το στάδιο παύουμε να επικεντρωνόμαστε στον εαυτό μας και στρεφόμαστε στη συμβολή στο κοινωνικό σύνολο. Και εδώ αναδύεται το παράδοξο: το πιο εγωκεντρικό πράγμα που μπορείς να κάνεις είναι να γίνεις ανιδιοτελής. Διότι δεν μπορείς να γεμίσεις το κενό των άλλων αν πρώτα δεν έχεις γεμίσει το δικό σου. Δεν μπορείς να προσφέρεις κάτι που δεν έχεις καλλιεργήσει. Δεν είσαι σε θέση να παρέχεις ασφάλεια στους γύρω σου — στην οικογένεια και στα αγαπημένα σου πρόσωπα — αν πρώτα δεν έχεις κατακτήσει τη δική σου.

Γι’ αυτό η αυτοκυριαρχία, η προσωπική συγκρότηση και η αυτάρκεια που καλλιεργεί η αυτοάμυνα είναι θεμελιώδεις. Σε διδάσκουν να φροντίζεις ουσιαστικά τον εαυτό σου, ώστε να φτάσεις τελικά στο ανώτατο στάδιο εξέλιξης, αυτό του να μπορείς να προσφέρεις αυθεντική βοήθεια στους άλλους, βιώνοντας όχι μόνο μια ολοκληρωτική ανθρώπινη εμπειρία, αλλά και μία από τις βαθύτερες μορφές ψυχικής ικανοποίησης που υπάρχουν.

Αλέξανδρος Χρυσοβέργης